Suy dinh dưỡng ở người cao tuổi và những điều cần biết

Do quá trình lão hóa, người lớn tuổi rất dễ mắc bệnh và suy dinh dưỡng, cần cải thiện bằng chế độ ăn nhiều cá, bổ sung đạm thực vật như đậu hũ, tàu hũ ky, sữa đậu nành, những loại đậu đỗ, ngũ cốc nguyên hạt. Theo thống kê, vấn đề suy dinh dưỡng người già chiếm tỷ lệ đến 50% và ngày càng gia tăng.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến vấn đề suy dinh dưỡng ở người già. Theo quy luật tự nhiên, cùng với tiến trình thời gian, các cơ quan trong cơ thể người cao tuổi bị thoái hóa, suy yếu dần, chưa kể đến là hoạt động của cơ quan tiêu hóa suy giảm đáng kể, răng yếu hơn, giảm cảm giác vị giác, khứu giác làm cho người cao tuổi ăn uống kém đi. Người cao tuổi luôn có không ít bệnh mãn tính đi kèm ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.
Hơn nữa, người già thường vô cùng chủ quan, không nhận ra tầm quan trọng của dinh dưỡng. Đa số ăn uống thất thường, chế biến, lưu trữ bảo quản món ăn không đúng cách cũng khiến cơ thể không nhận đủ dưỡng chất. Một số người già sống cô đơn, ăn một mình, không có người chia sẻ nói chuyện nên có cảm giác chán ăn. Hoặc do mang nặng tâm lý mặc cảm "người thừa", buồn giận con cháu không muốn ăn, do hoàn cảnh khó khăn không có điều kiện kinh tế và chăm sóc tốt nên các cụ dễ bị suy dinh dưỡng.


Chế độ dinh dưỡng cho người cao tuổi hợp lý phải đảm bảo đủ năng lượng với tỷ lệ cân đối, cách phân bố bữa ăn hợp lý, chế biến phù hợp với hiện tượng sức khỏe và bệnh lý mãn tính đi kèm. Cần phải lựa chọn đa dạng thực phẩm mới cung cấp đủ các dưỡng chất cần thiết, cụ thể như sau:

- Có thể giảm lượng cơm, ăn thêm khoai củ, bắp vì đây là thực phẩm ít năng lượng, không gây béo mà lại có không ít chất xơ hỗ trợ phòng ngừa táo bón, đào thải cholesterol thừa và ngừa ung thư đại tràng... Lưu ý: Nên chọn gạo mềm dẻo, không xát quá trắng.

- Nên ăn nhiều cá. Mỗi tuần nên ăn ít nhất 3 lần cá. Không ăn quá 3 quả trứng. Tăng dùng đạm thực vật như đậu hũ, tàu hũ ky, sữa đậu nành, các loại đậu đỗ, ngũ cốc nguyên hạt.

- Sữa là thực phẩm cực kỳ phù hợp cho người cao tuổi, đặc biệt đối với những người ăn uống khó khăn do suy giảm hệ răng nhai, ăn không ngon miệng, nguy cơ suy dinh dưỡng nên chọn loại sữa năng lượng cao. Nên chọn sữa cho người già có nguồn gốc từ đậu nành, chứa nhiều canxi hoặc sữa chua cực kỳ có lợi cho sức khỏe các cụ.

- Cần cung cấp nhiều rau, củ, quả do đây là nguồn bổ sung vitamin, khoáng chất và chất xơ hỗ trợ tăng sức khỏe, phòng ngừa bệnh tật, giảm quá trình lão hóa.

- Hạn chế mỡ động vật, không ăn quá ngọt, hạn chế bia rượu, không ăn mặn. Uống đủ khoảng 1,5 lít nước mỗi ngày.
- Chế biến món ăn mềm, dễ nuốt nhưng không nên xay quá nhuyễn làm giảm khẩu vị thức ăn, mỗi bữa đều phải có canh cho dễ ăn.
Đồng thời, con cháu cần thường xuyên lưu ý những cụ bằng việc quy tụ sum vầy gia đình trong mỗi bữa ăn. Khi thấy ông bà, cha mẹ ăn ít vào các bữa chính, nên mang đến thêm bữa ăn phụ giữa các buổi. Với người cao tuổi, việc ăn uống đủ chất, bổ sung đủ năng lượng là cách tốt nhất để không bị suy dinh dưỡng.

Giúp người cao tuổi uống sữa đúng cách

Sữa là sản phẩm rất dồi dào canxi, dồi dào đạm quý (đầy đủ những axit amin thiết yếu với tỷ lệ cân đối) và chứa nhiều vitamin cần thiết cho cơ thể như vitamin A, vitamin D, vitamin nhóm B… nên đây là thực phẩm bổ dưỡng cần thiết cho tất cả mọi người, kể cả người cao tuổi. 

Nhưng sử dụng loại thực phẩm này sao cho đúng cách thì còn nhiều người chưa rõ:

1. Không uống sữa thay bữa ăn chính
Người cao tuổi cần nhận đủ canxi hàng ngày để phòng ngừa loãng xương. Tuy canxi có trong không ít thực phẩm khác nhau (cá nhỏ ăn luôn xương, tôm tép ăn cả vỏ, rau xanh, đậu hủ…), nhưng người cao tuổi thường ăn ít hơn lúc trẻ nên lượng canxi đưa vào cơ thể từ chế độ ăn hàng ngày sẽ không đủ, trong khi họ phải đối mặt với tình trạng loãng xương. Canxi từ sữa cực kỳ dễ hấp thu nên người cao tuổi cần uống sữa thường xuyên mỗi ngày (khoảng 1 – 2 ly) để mang đến canxi cho cơ thể, hỗ trợ phòng tránh loãng xương.

Tuy sữa dành cho người già là thực phẩm giàu dinh dưỡng, nhưng chỉ có thể bổ sung như là bữa phụ chứ không thể thay thế cho bữa chính hàng ngày được vì sẽ mất cân đối do sữa không có đủ những chất dinh dưỡng khác mà cơ thể cần dung nạp như chất sắt, kẽm, chất xơ, một số vitamin… Nếu chỉ uống sữa mà không ăn bữa chính sẽ không thể bổ sung đủ nhu cầu năng lượng cho cơ thể. Trong trường hợp ăn kém hoặc đau ốm, cần chia nhỏ bữa ăn (ăn ít và nhiều lần), sử dụng thêm các loại thực phẩm giàu năng lượng, kết hợp tăng số bữa phụ (uống sữa hoặc những thức ăn phụ bổ dưỡng và dễ tiêu hoá khác).

2. Không uống sữa trước và sau khi uống thuốc
Các chất khoáng trong sữa như canxi và magie phản ứng hóa học với thuốc, ảnh hưởng đến sự hòa tan và hấp thu thuốc. Do đó, không nên uống sữa trước và sau khi uống thuốc 1h. Không nên kết hợp trà và sữa. Uống một ly sữa nóng trước khi ngủ như có một liều thuốc an thần tự nhiên, hỗ trợ bạn có giấc ngủ ngon. Tryptophan có trong sữa chính là chất được xem như thuốc an thần tự nhiên này.



3. Chọn sữa theo bệnh, theo tuổi
Thông thường sữa cho bé và người bình thường là dạng sữa nguyên kem, chất béo của sữa là chất béo no nguồn gốc động vật nên sẽ chứa nhiều cholesterol không thích hợp đối với người già nếu uống hàng ngày. Thế nhưng đối với người gầy, không có bệnh mãn tính không lây như: rối loạn lipid máu, cao huyết áp, đái tháo đường… và chế độ ăn vô cùng ít thực phẩm nguồn gốc động vật giàu cholesterol (thịt heo, thịt bò, mỡ…) thì uống loại sữa này vẫn được.

Việc chọn loại sữa nào còn phải tuỳ thuộc vào tình trạng sức khoẻ của từng người. Đối với những người mắc bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường thì nên lựa chọn loại sữa không béo, không đường. Lượng sữa uống mỗi ngày sẽ phải phù hợp với các thực phẩm khác để đảm bảo đường huyết ổn định. Người bệnh viêm khớp thì có thể vẫn uống được sữa hơi béo, hơi ngọt nếu thích. Tuy nhiên, cần cẩn thận đối với người thừa cân, béo phì nếu dùng sữa béo, ngọt sẽ làm tăng cân mất kiểm soát và sẽ tăng sức chịu đựng đối với các khớp chịu sức nặng cơ thể như khớp háng, khớp gối, khớp cổ chân nên sẽ khó khăn trong điều trị tình trạng viêm và đau khớp.

4. Cách uống sữa hợp lý phòng tai họa
Sữa là thực phẩm dồi dào canxi ở dạng dễ hấp thu. Chỉ khi nào lượng canxi đưa vào cơ thể quá nhiều thì mới bị đào thải qua đường thận gây sạn thận. Trường hợp này ít gặp trong chế độ ăn thông thường mà do dùng thuốc canxi liều cao, kéo dài. Do vậy, khi dùng không ít thực phẩm giàu canxi hoặc uống thuốc canxi phòng loãng xương thì cần chú ý uống nhiều nước để giảm nguy cơ sạn thận.

Một số người khi uống sữa thường bị đau bụng, tiêu chảy… là do cơ thể thiếu men lactase để hấp thu loại đường lactose có trong sữa. Để khắc phục tình trạng này, nên cắt giảm lượng sữa trong mỗi lần uống (có thể dưới 100ml/lần) và tăng dần lên khi thích ứng. Nếu vẫn không tiêu hoá được thì có thể chuyển sang lựa chọn sản phẩm khác của sữa như yaourt, sữa chua, phô mai… hoặc có thể dùng sữa đậu nành trong dinh dưỡng cho người già